Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa państwowego i międzynarodowego wyroki oraz podobne akty państwowe wywierają co do zasady bezpośrednie skutki prawne wyłącznie na terytorium państwa, w którym zostały wydane. Każde państwo ma swobodę decydowania, czy i ewentualnie na jakich warunkach uznaje zagraniczne akty suwerenne, o ile nie jest związane traktatami międzynarodowymi.

Uznania wymagają zagraniczne orzeczenia, na mocy których małżeństwo zostało unieważnione, rozwiązane, rozwiedzione po rozwiązaniu więzi małżeńskiej lub przy jej utrzymaniu, lub na mocy których stwierdzono istnienie lub brak małżeństwa między stronami. Dotyczy to zatem w szczególności zagranicznych wyroków rozwodowych, ale również podobne orzeczenia wydane przez (na przykład rosyjskie) organy administracyjne lub tzw. rozwody prywatne przed sądami religijnymi, takimi jak arabskie sądy szariackie czy sądy rabinackie w Izraelu, a także oświadczenia o rozwodzie złożone w tajlandzkim urzędzie stanu cywilnego.

Formalna procedura uznania nie jest wymagana, jeżeli w wydaniu orzeczenia zagranicznego brał udział organ państwa, którego oboje małżonkowie byli wyłącznymi obywatelami (tj. nie posiadali podwójnego obywatelstwa) w momencie wydania orzeczenia (tzw. orzeczenie państwa pochodzenia).

Nie przeprowadza się formalnej procedury uznania w przypadku orzeczeń w sprawach małżeńskich wydanych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej – z wyjątkiem Danii – jeżeli postępowanie zostało wszczęte po 1 marca 2001 r. lub po przystąpieniu danego państwa członkowskiego do Unii w późniejszym terminie.

Orzeczenie wydaje się wyłącznie na wniosek. Oprócz zainteresowanych małżonków uprawnioną do złożenia wniosku jest każda osoba, która wykaże wiarygodny interes prawny w wyjaśnieniu kwestii statusu (np. narzeczeni, przyszli małżonkowie lub spadkobiercy). Również instytucje ubezpieczeń emerytalnych mają własne prawo do złożenia wniosku. Uznanie następuje na wniosek. Dopiero po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku w drodze decyzji zagraniczne orzeczenie wywiera skutek również w niemieckim porządku prawnym.

Orzeczenie o uznaniu lub nieuznaniu wydane przez krajową administrację wymiaru sprawiedliwości jest wiążące dla wszystkich sądów i organów w Niemczech, § 107 ust. 9 FamFG. Wraz z uznaniem zagranicznego orzeczenia o rozwodzie małżeństwo uznaje się za rozwiązane również w niemieckim porządku prawnym z mocą wsteczną od daty zagranicznego rozwodu. Orzeczenie zgodnie z § 107 FamFG dotyczy wyłącznie orzeczenia rozwodu (zmiana statusu z „żonaty/zamężna” na „rozwiedziony/rozwiedziona”). Ewentualne postanowienia zawarte w orzeczeniu zagranicznym dotyczące spraw związanych z następstwami rozwodu (np. alimenty, prawo do opieki nad dziećmi oraz wyrównanie świadczeń emerytalnych) pozostają nienaruszone.

Po sprawdzeniu ogólnych warunków oraz przedłożonych dokumentów byłemu małżonkowi wnioskodawcy przyznaje się prawo do bycia wysłuchanym.

• W tym celu wyznacza się termin przesłuchania.
• Aby móc przeprowadzić wymagane przesłuchanie, zawsze potrzebny jest aktualny adres byłej małżonki lub byłego małżonka, na który można doręczyć korespondencję. Adres umożliwiający doręczenie oznacza, że należy podać pełny adres (aktualne nazwisko, nazwę ulicy, numer domu i ewentualnie numer mieszkania, kod pocztowy itp.).
• Jeżeli strona, której dotyczy przesłuchanie, ma miejsce zamieszkania za granicą, adres należy podać co najmniej w języku międzynarodowej poczty (francuskim), a w razie potrzeby dodatkowo w piśmie i języku kraju odbiorcy.
• Naruszenie prawa do bycia wysłuchanym może skutkować uchyleniem decyzji.

• Wnioskodawca musi dołożyć wszelkich uzasadnionych starań w celu ustalenia adresu. Jeżeli mimo to nie uda się ustalić adresu, należy udowodnić niemożność jego podania.

Decyzja w sprawie wniosku zostanie podjęta w trybie pisemnym. Nawet w przypadku złożenia wniosków/dokumentów w godzinach otwarcia nie zostanie przeprowadzona natychmiastowa kontrola. Procedury są zasadniczo rozpatrywane w kolejności ich wpływania. Aby zapewnić sprawne i ciągłe rozpatrywanie wszystkich wpływających wniosków, należy powstrzymać się od telefonicznych zapytań dotyczących stanu sprawy.

Wniosek o wydanie orzeczenia sądowego przez wydział cywilny właściwego miejscowo sądu okręgowego

Czas rozpatrzenia wniosku wynosi co najmniej od jednego do czterech miesięcy, pod warunkiem że wszystkie wymagane dokumenty są dostępne, w zależności od konkretnego przypadku i czasu rozpatrywania wniosku przez właściwą administrację wymiaru sprawiedliwości kraju związkowego. Byłemu małżonkowi wnioskodawcy należy zapewnić prawo do bycia wysłuchanym w postępowaniu o uznanie; w tym celu wyznacza się termin na złożenie oświadczenia. Odpowiedzi lub pisma zwrotne od osób, które mają zostać wysłuchane, mogą spowodować opóźnienie postępowania.

Właściwa jest administracja sądowa kraju, w którym jedno z małżonków ma miejsce zwykłego pobytu. Jeżeli żadne z małżonków nie ma miejsca zwykłego pobytu w Niemczech, właściwa jest administracja sądowa kraju, w którym ma zostać zawarte nowe małżeństwo lub nawiązany związek partnerski; krajowa administracja sądowa może zażądać dowodu, że zawarcie małżeństwa lub nawiązanie związku partnerskiego zostało zgłoszone.

Jeżeli nie ma innej właściwości, właściwa jest administracja sądowa kraju związkowego Berlin (Senacki Urząd ds. Sprawiedliwości, Różnorodności i Przeciwdziałania Dyskryminacji w Berlinie).

Wniosek można złożyć na przeznaczonym do tego celu formularzu wraz z dokumentami za pośrednictwem niemieckiego urzędu stanu cywilnego, np. w związku z wydaniem zaświadczenia o zdolności do zawarcia małżeństwa lub planowanym zawarciem małżeństwa lub zawarciem związku partnerskiego, za pośrednictwem niemieckiej placówki dyplomatycznej lub bezpośrednio w urzędzie właściwym do uznania.

Oprócz w pełni wypełnionego i podpisanego formularza wniosku (dostępnego na stronie internetowej właściwego urzędu ds. wymiaru sprawiedliwości kraju związkowego lub u urzędnika stanu cywilnego) należy przedłożyć następujące dokumenty w oryginale (w poszczególnych przypadkach mogą być wymagane dodatkowe dokumenty):

• Akt małżeństwa lub wyciąg z księgi rodzinnej lub wyciąg z rejestru małżeństw dotyczący rozwiedzionego małżeństwa, potwierdzający zawarcie małżeństwa.
• Pełna kopia lub uwierzytelniony odpis zagranicznego orzeczenia wydanego przez sąd państwa, w którym zapadło orzeczenie, zawierający stan faktyczny i uzasadnienie. W przypadku rozwodu z urzędu należy przedłożyć akt rozwodu lub wyciąg z rejestru rozwodów.
• Dowód prawomocności orzeczenia zagranicznego (w postaci adnotacji o prawomocności na wyroku, odrębnego dokumentu lub wpisu w rejestrze stanu cywilnego).
• Dowód wpisu do rejestru w krajach, w których jest to wymagane do skuteczności orzeczenia.
• Tłumaczenia wszystkich dokumentów w języku obcym sporządzone przez tłumacza przysięgłego w Niemczech.
• Zaświadczenie o zarobkach/dochodach wnioskodawcy/wnioskodawczyni.
• Pisemne pełnomocnictwo, jeśli wniosek jest składany przez pełnomocnika.
• Kopia ważnego paszportu wnioskodawcy.

Dokumenty zostaną Państwu zwrócone po zakończeniu postępowania.

Oryginały dokumentów muszą być zasadniczo opatrzone legalizacją wydaną przez właściwą niemiecką placówkę dyplomatyczną za granicą lub apostille wydaną przez właściwy zagraniczny organ w kraju pochodzenia.

W przypadku legalizacji niemiecka ambasada w kraju, w którym odbyło się rozwód, potwierdza, że

• podpisy na dokumencie są autentyczne oraz
• osoba podpisująca była uprawniona do sporządzania dokumentów urzędowych.

W celu uproszczenia procesu legalizacji wiele państw przystąpiło do Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 r. o zniesieniu wymogu legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 konwencji, w stosunkach między państwami-sygnatariuszami legalizację zastępuje apostille . Jest ona wydawana przez właściwy organ państwa, które sporządziło dokument. Zgodnie z art. 5 ust. 2 konwencji apostille stanowi podlegające obaleniu domniemanie autentyczności dokumentu.

W przypadku dokumentów pochodzących z krajów, których system dokumentacji, w ocenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, wykazuje tak poważne braki, że legalizacja nie jest już uzasadniona, obowiązują szczególne wytyczne. Dokumenty te są zazwyczaj sprawdzane pod kątem autentyczności i poprawności treści w ramach pomocy administracyjnej przez niemiecką placówkę dyplomatyczną za granicą. Koszty z tym związane ponosi wnioskodawca.

• Za stwierdzenie, że spełnione są warunki uznania orzeczenia zagranicznego: od 15,00 EUR do 305,00 EUR
• Przy ustalaniu wysokości opłaty uwzględnia się w szczególności znaczenie sprawy dla stron, zakres i stopień złożoności czynności urzędowej, a także sytuację dochodową i majątkową osoby składającej wniosek.
• W przypadku odrzucenia lub wycofania wniosku: połowa opłaty za decyzję o uznaniu, jednak nie mniej niż 15,00 EUR